Asrın En Büyük Deneyinde Asrın Arızası

"Büyük Patlama"dan hemen sonraki kainatın başlangıç şartlarını oluşturarak, maddenin sır perdesini aralayabilmeyi amaçlayan CERN "Asrın Deneyi" arıza yüzünden durduruldu.

CERN sözcüsü James Gillies, uzmanların, başladıktan kısa bir süre sonra işlemleri durduran hasarı tespit etmek için "Büyük Hadron Çarpıştırıcısı"na (LHC) indiğini kaydetti.

Arızalanan bölümün, mutlak sıfır noktasında iyice ısıtılması gerekeceğini, böylece tamir edilebileceğini belirten Gillies, CERN'in tamiratı yapmak için yeni parçacık hızlandırıcısını kapatmak zorunda kalacağını söyledi.

Gillies, "muazzam makinedeki iki mıknatıs arasındaki hatalı elektrik bağlantısı nedeniyle aşırı soğutulmuş helyumun sızdığını" belirtti.

CERN HAKKINDA

Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi’nde, uluslararası işbirliğinin ve 15 yıllık bir çalışmanın ürünü olarak inşa edilen "Büyük Hadron Çarpıştırıcısı"nda, evrenin oluşumuna ışık tutması beklenen büyük deney.

Deneyde 2 milyar proton, saniyede 300 bin km olan ışık hızına çok yakın bir hızda, 27 kilometrelik tüneli, saniyenin 10 binde biri gibi bir zaman parçasında döndü.

İsviçre-Fransa sınırındaki Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi CERN’de evrenin yeniden oluşumunu canlandıracak deney, "Büyük Hadron Çarpıştırıcısı"nın (Large Hadron Collider-LHC) çalışmasıyla dün başladı. Saat 09.30’da CERN Direktörü Dr. Robert Aymar, "Başlatalım" dediği anda LHC proje lideri Lyn Evans düğmeye bastı. O anda 2 milyar proton, saniyede 300 bin kilometrelik ışık hızının yüzde 99.999’u bir hızla 27 kilometrelik tünele fırlatıldı. Deney boyunca tünele her 40 saniyede bir 2 milyar proton gönderildi. 27 kilometreyi, saniyenin 10 binde birinde dönen protonlardan yavaşlayanlar, özel bir dedektörle çarpıştırıcıdan atılıyor. Deney, protonların hızının ışık hızına yakın bir hızla sürerek, ışık hızının tünelin uzunluğuna bölünmesiyle elde edilen rakama, yani saniyede 11 bin kez dönecek hıza ulaşmayı planlıyor.

Serseri proton

"Büyük patlama"nın oluşması için belli bir yönde hareket eden protonlardan birinin düzeni bozması gerekiyor. Yani bir "serseri proton" ortaya çıkıp diğerine çarptığında büyük patlama meydana gelecek. Bilim insanları bunun ne zaman olabileceğini bilmiyorlar.

LHC’nin başlangıç gününü CERN’de çalışan bilim insanlarıyla birlikte dünyanın dört bir yanından gelen gazeteciler izledi. CERN’in simgesi olan küre biçimindeki yapı, tamamen basına ayrıldı. Saat 07.30’da küreye alınan basın mensuplarına yaklaşık iki saat brifing verildi. Deneyin başlamasına 20 saniye kala dev ekranda "Right Here Right Now" şarkısı (Fatboy Slim’in ünlü parçası) eşliğinde geri sayım başladı.

İçi eksi 271 dereceyi bulan 27 kilometrelik tünele fırlatılan protonları izleyen sekiz dedektör var. Mini "big bang"leri gözlemleyerek evreni oluşturan maddeleri ayrıştıracak "Alice", protonların hızını eşitleyen "Momentum" bunlardan ilk ikisi. Üçüncü dedektör, hızlandırıcının hızını kontrol ediyor. Protonlar buradan "kara madde"yi gözlemleyecek "CMS" dedektörüne geçiyor. Beşinci durak "Dump"da (çöp) ise protonların gücü kontrol ediliyor ve hızı düşenler ayıklanıyor. Altıncı dedektörde hızlandırıcı temizleniyor. Yedinci dedektör ise büyük patlama sonrasında görünen maddeleri sıralayacak "LHCB" dedektörü. Sonuncu dedektör ise Atlas adını taşıyor.

LHC’nin çalışmasıyla başlayan büyük deneyin ardından CERN Direktörü Dr. Robert Aymar, LHC proje lideri Lyn Evans’la basın mensuplarına açıklama yaptı. LHC’yi "keşif makinesi" olarak niteleyen Dr. Aymar, "Keşif makinesini çalıştırdık. Bu deney evrendeki bilinmeyenleri görmemiz ve değişimine şahit olmamız için mükemmel bir araştırma programı olacak" dedi. Dr. Aymar, deneyin ne zaman sonuçlanacağı yönündeki soruya, "Buna yanıt vermek çok zor. Şu anda sonuçla değil başlangıçla ilgileniyoruz. Başarılı bir kalkış yaptık. Sonuçta neye ulaşacağımızı bilmiyoruz, sadece evreni daha iyi anlayacağımızı vurguluyarak söylüyorum. Anti madde, kara delik gibi tartışmalara defalarca cevap verdim. Biz buradayız ve deney başladı. Sonucu önümüzdeki zaman gösterecek" dedi.

"Deney sonunda insanlığa faydalı sonuçlar çıkacak mı?" sorusuna ise Dr. Aymar, "Bugün insanların hayatını kolaylaştıran hemen hemen tüm cihazlar bilim insanlarının elinde doğmuştur ve hepsinin arkasında bir deney yatar. Biz burada bilinmeyeni arıyoruz. Onu faydalı kullanabilmek için tanışmamız gerekiyor" yanıtını verdi. LHC Proje Lideri Lyn Evans, "Evrenin değişimine şahit olmayı ve onu daha iyi anlamayı dört gözle bekliyorum" dedi.

CERN’deki 8 dedektörden biri olan Atlas’ın adını, 2007 Kasım ayında Isparta’da düşen uçakta Prof. Dr. Fatma Şenel Boydağ, Araş. Gör. Berkol Doğan, yüksek lisans öğrencisi Engin Abat, Araş. Gör. Mustafa Fidan ve Doç. Dr. İskender Hikmet ile birlikte yaşamını yitiren Prof. Dr. Engin Arık koymuştu. Atlas’ta görev yapan Yrd. Doç. Dr. Bilge Demirköz, "Engin hocamız ve kazada kaybettiğimiz arkadaşlarımızın yanımızda olmasını çok isterdim" dedi.

Yorumlar

ben cern konusunda olumlu

ben cern konusunda olumlu düşüncelerdeyim eminimki bu deney gerçekleştirilecek ve tarihe geçecektir...

Yeni yorum gönder

Bu alanın içeriği gizli tutulacak ve açıkta gösterilmeyecektir.
  • Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
  • Allowed HTML tags: <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <img> <b>
  • Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.

Biçimleme seçenekleri hakkında daha fazla bilgi

CAPTCHA
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

Anket

Bilim ile ilgilenir misiniz?:

Son yorumlar